कोलोरेक्टल क्यान्सर रोकथाम

कोलोरेक्टल क्यान्सरको बारेमा सामान्य जानकारी

कोलोरेक्टल क्यान्सर एक रोग हो जसमा कोलोन वा मलाशयको तन्तुहरूमा घातक (क्यान्सर) कोषहरू बन्छन्।
कोलोन शरीरको पाचन प्रणालीको एक भाग हो। पाचन प्रणालीले खानाबाट पोषक तत्वहरू (भिटामिन, खनिज, कार्बोहाइड्रेट, बोसो, प्रोटिन र पानी) निकाल्छ र प्रशोधन गर्छ र शरीरबाट फोहोर पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ। पाचन प्रणाली मुख, घाँटी, अन्ननली, पेट र सानो र ठूलो आन्द्रा मिलेर बनेको हुन्छ। कोलोन (ठूलो आन्द्रा) ठूलो आन्द्राको पहिलो भाग हो र लगभग ५ फिट लामो हुन्छ। सँगै, मलाशय र गुदा नहरले ठूलो आन्द्राको अन्तिम भाग बनाउँछ र ६ देखि ८ इन्च लामो हुन्छ। गुदा नहर गुदा (शरीरको बाहिर ठूलो आन्द्राको उद्घाटन) मा समाप्त हुन्छ।

कोलोरेक्टल क्यान्सर रोकथाम

जोखिम कारकहरूबाट बच्न र सुरक्षात्मक कारकहरू बढाउनाले क्यान्सर रोक्न मद्दत गर्न सक्छ।
क्यान्सर जोखिम कारकहरूबाट बच्नाले निश्चित क्यान्सरहरू रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। जोखिम कारकहरूमा धूम्रपान, अधिक तौल हुनु र पर्याप्त व्यायाम नगर्नु समावेश छ। धूम्रपान छोड्ने र व्यायाम गर्ने जस्ता सुरक्षात्मक कारकहरू बढाउनाले पनि केही क्यान्सरहरू रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। क्यान्सरको जोखिम कसरी कम गर्न सकिन्छ भन्ने बारे आफ्नो डाक्टर वा अन्य स्वास्थ्य सेवा पेशेवरसँग कुरा गर्नुहोस्।

निम्न जोखिम कारकहरूले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढाउँछन्:

१. उमेर

५० वर्षको उमेर पछि कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढ्छ। कोलोरेक्टल क्यान्सरका धेरैजसो केसहरू ५० वर्षको उमेर पछि निदान गरिन्छ।

२. कोलोरेक्टल क्यान्सरको पारिवारिक इतिहास
आमाबाबु, भाइ, बहिनी वा बच्चालाई कोलोरेक्टल क्यान्सर हुनुले व्यक्तिको कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम दोब्बर बनाउँछ।

३. व्यक्तिगत इतिहास
निम्न अवस्थाहरूको व्यक्तिगत इतिहास हुनुले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ:

• पहिलेको कोलोरेक्टल क्यान्सर।
• उच्च जोखिमयुक्त एडेनोमा (कोलोरेक्टल पोलिप्स जुन आकारमा १ सेन्टिमिटर वा सोभन्दा ठूलो हुन्छ वा जसमा कोषहरू हुन्छन् जुन माइक्रोस्कोपमुनि असामान्य देखिन्छन्)।
• डिम्बाशयको क्यान्सर।
• सूजन आन्द्रा रोग (जस्तै अल्सरेटिभ कोलाइटिस वा क्रोहन रोग)।

४. वंशाणुगत जोखिम

पारिवारिक एडिनोमेटस पोलिपोसिस (FAP) वा वंशानुगत ननपोलिपोसिस कोलोन क्यान्सर (HNPCC वा लिन्च सिन्ड्रोम) सँग सम्बन्धित केही जीन परिवर्तनहरू वंशानुगत रूपमा प्राप्त हुँदा कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढ्छ।

५. रक्सी

दिनमा ३ वा सोभन्दा बढी मादक पेय पदार्थ पिउनाले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढ्छ। रक्सी पिउनु ठूलो कोलोरेक्टल एडेनोमा (सौम्य ट्युमर) बन्ने जोखिमसँग पनि जोडिएको छ।

६. चुरोट पिउने
चुरोट पिउने बानीले कोलोरेक्टल क्यान्सर र कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट हुने मृत्युको जोखिम बढाउँछ।
चुरोट पिउनु पनि कोलोरेक्टल एडेनोमा बन्ने जोखिमसँग जोडिएको छ। कोलोरेक्टल एडेनोमा हटाउन शल्यक्रिया गरेका चुरोट पिउनेहरूमा एडेनोमा दोहोरिने (फिर्ता आउने) जोखिम बढी हुन्छ।

७. दौड
अन्य जातिहरूको तुलनामा अफ्रिकी अमेरिकीहरूमा कोलोरेक्टल क्यान्सर र कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट मृत्युको जोखिम बढी हुन्छ।

८. मोटोपना
मोटोपन कोलोरेक्टल क्यान्सर र कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट मृत्युको बढ्दो जोखिमसँग जोडिएको छ।

निम्न सुरक्षात्मक कारकहरूले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छन्:

१. शारीरिक गतिविधि

नियमित शारीरिक गतिविधि समावेश गर्ने जीवनशैली कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कमसँग जोडिएको छ।

२. एस्पिरिन
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि एस्पिरिन सेवन गर्नाले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम र कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट मृत्युको जोखिम कम हुन्छ। बिरामीहरूले एस्पिरिन लिन थालेको १० देखि २० वर्ष पछि जोखिममा कमी आउन थाल्छ।
दैनिक वा हरेक दिन एस्पिरिनको प्रयोग (१०० मिलीग्राम वा कम) को सम्भावित हानिहरूमा स्ट्रोक र पेट र आन्द्रामा रक्तस्रावको बढ्दो जोखिम समावेश छ। यी जोखिमहरू वृद्धवृद्धा, पुरुषहरू र रक्तस्रावको सामान्य भन्दा बढी जोखिमसँग सम्बन्धित अवस्था भएकाहरूमा बढी हुन सक्छन्।

३. संयोजन हर्मोन प्रतिस्थापन थेरापी
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टिन दुवै समावेश गर्ने संयोजन हार्मोन रिप्लेसमेन्ट थेरापी (HRT) ले रजोनिवृत्ति पछिका महिलाहरूमा आक्रामक कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छ।
यद्यपि, संयोजन HRT लिने र कोलोरेक्टल क्यान्सर हुने महिलाहरूमा, क्यान्सर निदान हुँदा यो बढ्ने सम्भावना बढी हुन्छ र कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट मर्ने जोखिम कम हुँदैन।
संयोजन HRT को सम्भावित हानिहरूमा निम्न हुने जोखिम बढ्छ:

• स्तन क्यान्सर।
• मुटु रोग।
• रगत जम्ने।

४. पोलिप हटाउने
धेरैजसो कोलोरेक्टल पोलिप्स एडेनोमा हुन्, जुन क्यान्सरमा परिणत हुन सक्छन्। १ सेन्टिमिटर (मटर आकारको) भन्दा ठूला कोलोरेक्टल पोलिप्स हटाउनाले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम हुन सक्छ। साना पोलिप्स हटाउनाले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा थाहा छैन।
कोलोनोस्कोपी वा सिग्मोइडोस्कोपीको समयमा पोलिप हटाउने सम्भावित हानिहरूमा कोलोनको भित्तामा च्यातिने र रक्तस्राव समावेश छ।

निम्न कुराहरूले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिमलाई असर गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा स्पष्ट छैन:

१. एस्पिरिन बाहेक गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs)
गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी औषधि वा NSAIDs (जस्तै सुलिन्ड्याक, सेलेकोक्सिब, नेप्रोक्सेन, र आइबुप्रोफेन) को प्रयोगले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा थाहा छैन।
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी औषधि सेलेकोक्सिब लिँदा कोलोरेक्टल एडेनोमा (सौम्य ट्युमर) हटाइसकेपछि फेरि आउने जोखिम कम हुन्छ। यसले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा स्पष्ट छैन।
सुलिन्ड्याक वा सेलेकोक्सिब सेवन गर्दा पारिवारिक एडिनेमेटस पोलिपोसिस (FAP) भएका व्यक्तिहरूको कोलोन र मलाशयमा बन्ने पोलिप्सको संख्या र आकार घट्ने देखाइएको छ। यसले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा स्पष्ट छैन।
NSAIDs को सम्भावित हानिहरू समावेश छन्:

• मिर्गौला समस्या।
• पेट, आन्द्रा वा मस्तिष्कमा रक्तस्राव हुनु।
• हृदयघात र कन्जेस्टिभ हार्ट फेलियर जस्ता मुटुका समस्याहरू।

२. क्याल्सियम
क्याल्सियम सप्लिमेन्ट लिँदा कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा थाहा छैन।

३. आहार
बोसो र मासु कम र फाइबर, फलफूल र तरकारी बढी भएको आहारले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा थाहा छैन।
केही अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि बोसो, प्रोटिन, क्यालोरी र मासुको मात्रा बढी भएको खानाले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ, तर अन्य अध्ययनहरूले त्यस्तो देखाएका छैनन्।

निम्न कारकहरूले कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिमलाई असर गर्दैनन्:

१. एस्ट्रोजेन मात्र भएको हार्मोन रिप्लेसमेन्ट थेरापी
एस्ट्रोजेन मात्र भएको हार्मोन रिप्लेसमेन्ट थेरापीले आक्रामक कोलोरेक्टल क्यान्सर हुने वा कोलोरेक्टल क्यान्सरबाट मर्ने जोखिमलाई कम गर्दैन।

२. स्टेटिनहरू
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि स्टेटिनहरू (कोलेस्ट्रोल कम गर्ने औषधिहरू) लिँदा कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढ्दैन वा घट्दैन।

क्यान्सर रोकथाम क्लिनिकल परीक्षणहरू क्यान्सर रोक्ने तरिकाहरू अध्ययन गर्न प्रयोग गरिन्छ।
क्यान्सर रोकथाम क्लिनिकल परीक्षणहरू निश्चित प्रकारको क्यान्सर हुने जोखिम कम गर्ने तरिकाहरू अध्ययन गर्न प्रयोग गरिन्छ। केही क्यान्सर रोकथाम परीक्षणहरू स्वस्थ व्यक्तिहरूसँग गरिन्छ जसलाई क्यान्सर भएको छैन तर जसलाई क्यान्सरको जोखिम बढेको छ। अन्य रोकथाम परीक्षणहरू क्यान्सर भएको र उही प्रकारको अर्को क्यान्सर रोक्न वा नयाँ प्रकारको क्यान्सर हुने सम्भावना कम गर्न प्रयास गरिरहेका व्यक्तिहरूसँग गरिन्छ। अन्य परीक्षणहरू स्वस्थ स्वयंसेवकहरूसँग गरिन्छ जसलाई क्यान्सरको लागि कुनै जोखिम कारकहरू छैनन् भनेर थाहा छैन।
केही क्यान्सर रोकथाम क्लिनिकल परीक्षणहरूको उद्देश्य मानिसहरूले लिने कार्यहरूले क्यान्सरलाई रोक्न सक्छ कि सक्दैन भनेर पत्ता लगाउनु हो। यसमा बढी व्यायाम गर्ने वा धूम्रपान छोड्ने वा केही औषधिहरू, भिटामिन, खनिजहरू, वा खाद्य पूरकहरू लिने समावेश हुन सक्छ।
कोलोरेक्टल क्यान्सर रोक्ने नयाँ तरिकाहरूको क्लिनिकल परीक्षणहरूमा अध्ययन भइरहेको छ।

स्रोत: http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR258007&type=1