अन्ननलीको क्यान्सरको बारेमा सामान्य जानकारी
अन्ननलीको क्यान्सर एउटा रोग हो जसमा अन्ननलीको तन्तुहरूमा घातक (क्यान्सर) कोषहरू बन्छन्।
अन्ननली भनेको खोक्रो, मांसपेशीयुक्त नली हो जसले खाना र तरल पदार्थलाई घाँटीबाट पेटमा सार्छ। अन्ननलीको भित्ता धेरै तहका तन्तुहरू मिलेर बनेको हुन्छ, जसमा श्लेष्म झिल्ली (भित्री अस्तर), मांसपेशी र संयोजी तन्तु समावेश छन्। अन्ननलीको क्यान्सर अन्ननलीको भित्री अस्तरबाट सुरु हुन्छ र बढ्दै जाँदा अन्य तहहरू हुँदै बाहिर फैलिन्छ।
दुई सबैभन्दा सामान्य प्रकारका अन्ननलीको क्यान्सरलाई घातक (क्यान्सरजन्य) हुने कोषहरूको प्रकारको आधारमा नाम दिइएको छ:
- स्क्वामस सेल कार्सिनोमा:अन्ननलीको भित्री भागमा रहेका पातलो, समतल कोषहरूमा बन्ने क्यान्सर। यो क्यान्सर प्रायः अन्ननलीको माथिल्लो र मध्य भागमा पाइन्छ तर अन्ननलीको छेउमा जहाँ पनि हुन सक्छ। यसलाई एपिडर्मोइड कार्सिनोमा पनि भनिन्छ।
- एडेनोकार्सिनोमा:ग्रन्थि कोषहरूमा सुरु हुने क्यान्सर। अन्ननलीको अस्तरमा रहेका ग्रन्थि कोषहरूले म्यूकस जस्ता तरल पदार्थ उत्पादन गर्छन् र छोड्छन्। एडेनोकार्सिनोमा सामान्यतया अन्ननलीको तल्लो भागमा, पेटको नजिकै सुरु हुन्छ।
पुरुषहरूमा अन्ननलीको क्यान्सर बढी पाइन्छ।
महिलाहरूको तुलनामा पुरुषहरूलाई अन्ननलीको क्यान्सर हुने सम्भावना लगभग तीन गुणा बढी हुन्छ। उमेर बढ्दै जाँदा अन्ननलीको क्यान्सर हुने सम्भावना बढ्दै जान्छ। गोराहरूको तुलनामा कालाहरूमा अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमा बढी हुन्छ।
अन्ननलीको क्यान्सर रोकथाम
जोखिम कारकहरूबाट बच्न र सुरक्षात्मक कारकहरू बढाउनाले क्यान्सर रोक्न मद्दत गर्न सक्छ।
क्यान्सर जोखिम कारकहरूबाट बच्नाले निश्चित क्यान्सरहरू रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। जोखिम कारकहरूमा धूम्रपान, अधिक तौल हुनु र पर्याप्त व्यायाम नगर्नु समावेश छ। धूम्रपान छोड्ने र व्यायाम गर्ने जस्ता सुरक्षात्मक कारकहरू बढाउनाले पनि केही क्यान्सरहरू रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। क्यान्सरको जोखिम कसरी कम गर्न सकिन्छ भन्ने बारे आफ्नो डाक्टर वा अन्य स्वास्थ्य सेवा पेशेवरसँग कुरा गर्नुहोस्।
अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमा र अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको लागि जोखिम कारक र सुरक्षात्मक कारकहरू समान छैनन्।
निम्न जोखिम कारकहरूले अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमाको जोखिम बढाउँछन्:
१. धूम्रपान र मदिरा सेवन
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि धेरै धुम्रपान गर्ने वा मद्यपान गर्ने व्यक्तिहरूमा अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमाको जोखिम बढ्छ।
निम्न सुरक्षात्मक कारकहरूले अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमाको जोखिम कम गर्न सक्छन्:
१. सुर्तीजन्य पदार्थ र मदिराको प्रयोगबाट बच्ने
अध्ययनहरूले देखाएको छ कि सुर्तीजन्य पदार्थ र मदिरा सेवन नगर्ने मानिसहरूमा अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमाको जोखिम कम हुन्छ।
२. गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी औषधिहरूको साथ केमोप्रिभेन्सन
केमोप्रिभेन्सन भनेको क्यान्सरको जोखिम कम गर्न औषधि, भिटामिन वा अन्य एजेन्टहरूको प्रयोग हो। गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) मा एस्पिरिन र सुन्निने र दुखाइ कम गर्ने अन्य औषधिहरू समावेश छन्।
केही अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि NSAIDs को प्रयोगले अन्ननलीको स्क्वामस सेल कार्सिनोमाको जोखिम कम गर्न सक्छ। यद्यपि, NSAIDs को प्रयोगले हृदयघात, हृदयघात, स्ट्रोक, पेट र आन्द्रामा रक्तस्राव, र मृगौला क्षतिको जोखिम बढाउँछ।
निम्न जोखिम कारकहरूले अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम बढाउँछन्:
१. ग्यास्ट्रिक रिफ्लक्स
अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमा ग्यास्ट्रोएसोफेजियल रिफ्लक्स रोग (GERD) सँग जोडिएको छ, विशेष गरी जब GERD लामो समयसम्म रहन्छ र गम्भीर लक्षणहरू दैनिक देखा पर्छन्। GERD एउटा यस्तो अवस्था हो जसमा पेटको एसिड सहित पेटको सामग्रीहरू अन्ननलीको तल्लो भागमा बग्छन्। यसले अन्ननलीको भित्री भागलाई जलन दिन्छ, र समयसँगै, अन्ननलीको तल्लो भागमा रहेका कोषहरूलाई असर गर्न सक्छ। यो अवस्थालाई ब्यारेट एसोफेजियस भनिन्छ। समयसँगै, प्रभावित कोषहरूलाई असामान्य कोषहरूले प्रतिस्थापन गरिन्छ, जुन पछि अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमा बन्न सक्छ। GERD सँग संयोजनमा मोटोपनाले अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम अझ बढाउन सक्छ।
अन्ननलीको तल्लो स्फिंक्टर मांसपेशीलाई आराम दिने औषधिको प्रयोगले GERD हुने सम्भावना बढाउन सक्छ। जब तल्लो स्फिंक्टर मांसपेशी आरामदायी हुन्छ, पेटको एसिड अन्ननलीको तल्लो भागमा बग्न सक्छ।
ग्यास्ट्रिक रिफ्लक्स रोक्नको लागि शल्यक्रिया वा अन्य चिकित्सा उपचारले अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा थाहा छैन। शल्यक्रिया वा चिकित्सा उपचारले ब्यारेटको अन्ननलीको रोकथाम गर्न सक्छ कि सक्दैन भनेर हेर्न क्लिनिकल परीक्षणहरू भइरहेका छन्।
निम्न सुरक्षात्मक कारकहरूले अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम कम गर्न सक्छन्:
१. गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी औषधिहरूको साथ केमोप्रिभेन्सन
केमोप्रिभेन्सन भनेको क्यान्सरको जोखिम कम गर्न औषधि, भिटामिन वा अन्य एजेन्टहरूको प्रयोग हो। गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) मा एस्पिरिन र सुन्निने र दुखाइ कम गर्ने अन्य औषधिहरू समावेश छन्।
केही अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि NSAIDs को प्रयोगले अन्ननलीको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम कम गर्न सक्छ। यद्यपि, NSAIDs को प्रयोगले हृदयघात, हृदयघात, स्ट्रोक, पेट र आन्द्रामा रक्तस्राव, र मृगौला क्षतिको जोखिम बढाउँछ।
२. अन्ननलीको रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेशन
तल्लो अन्ननलीमा असामान्य कोषहरू भएका ब्यारेट एसोफ्यागसका बिरामीहरूलाई रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसनद्वारा उपचार गर्न सकिन्छ। यो प्रक्रियाले असामान्य कोषहरूलाई तताउन र नष्ट गर्न रेडियो तरंगहरू प्रयोग गर्दछ, जुन क्यान्सरमा परिणत हुन सक्छ। रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसन प्रयोग गर्ने जोखिमहरूमा अन्ननलीको साँघुरो हुनु र अन्ननली, पेट वा आन्द्रामा रक्तस्राव समावेश छ।
ब्यारेट एसोफ्यागस र एसोफ्यागसमा असामान्य कोषहरू भएका बिरामीहरूको एउटा अध्ययनले रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसन प्राप्त गर्ने बिरामीहरूलाई नभएका बिरामीहरूसँग तुलना गरेको छ। रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसन प्राप्त गर्ने बिरामीहरूलाई एसोफ्यागस क्यान्सरको निदान हुने सम्भावना कम थियो। यी अवस्था भएका बिरामीहरूमा रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसनले एसोफ्यागसको एडेनोकार्सिनोमाको जोखिम कम गर्छ कि गर्दैन भनेर जान्नको लागि थप अध्ययन आवश्यक छ।
पोस्ट समय: सेप्टेम्बर-०४-२०२३